UltraLyte: co mówi instrukcja suszarki bez kamery

Policjant celuje w Twoje auto ręcznym miernikiem, a na ekranie pojawia się prędkość i odległość. Jeśli to UltraLyte LTI 20-20, nie powstanie ani zdjęcie, ani nagranie. Na koniec 2023 roku Policja miała 574 takie mierniki, więcej niż jakiegokolwiek innego modelu. Przeczytaliśmy jego polską instrukcję obsługi: 70 stron, które krążą w internecie jako skan kopii poświadczonej przez komendę Policji. Zestawiliśmy ją z angielskimi podręcznikami producenta, z wyrokami sądów i z wewnętrznymi przepisami Policji.

Instrukcja ma znaczenie w sądzie. Rozporządzenie o przyrządach do pomiaru prędkości wymaga, żeby przyrząd był stosowany „w sposób zgodny z instrukcją obsługi i decyzją zatwierdzenia typu” (§ 23 ust. 1). Pokazujemy obie strony: gdzie instrukcja daje kierowcy realne argumenty i gdzie odbiera złudzenia. Przy każdym ustaleniu podajemy numer strony polskiej instrukcji, a na końcu link do jej skanu.

W skrócie:

• UltraLyte LTI 20-20 to laserowy miernik prędkości bez kamery. Na koniec 2023 roku Policja miała 574 takie urządzenia, najwięcej ze wszystkich modeli.
• Mierzy laserem odległość do auta i z serii około 60 impulsów wylicza prędkość. Według instrukcji sięga do około 610 metrów, a w wersji LR do około 1200 metrów (s. 3).
• Producent każe celować w tablicę rejestracyjną i nie ruszać celownika przez cały pomiar. Zejście z celu albo przesłonięcie wiązki kończy się kodem błędu zamiast wyniku (s. 21, 22 i 35).
• Wiązka rozchodzi się o 3 miliradiany, więc z 500 metrów ma około 1,5 metra szerokości (s. 58). Czerwona kropka w celowniku to nie promień lasera, dlatego tak ważny jest test celownika (s. 46).
• Policjant ma przed pracą przetestować miernik i wpisać test do notatnika razem z modelem i numerem urządzenia. Tak każe zarządzenie Komendanta Głównego Policji, a instrukcja zaleca test zawsze przed rozpoczęciem pracy (s. 48).
• Gdy odmówisz mandatu, policjant wypełnia notatkę z odległością pomiaru, punktem celowania i informacją o innych autach. Sądy uniewinniały kierowców, gdy odległości pomiaru nikt nie zapisał.

Co to jest UltraLyte, czyli suszarka bez kamery

LTI 20-20 UltraLyte to ręczny laserowy miernik prędkości i odległości amerykańskiej firmy Laser Technology, Inc. W Polsce sprzedaje go i serwisuje Safety Camera Systems, która we wkładce do instrukcji przedstawia się jako „wyłączny przedstawiciel w Polsce producenta”. Kierowcy nazywają takie mierniki suszarkami, bo policjant trzyma je za rękojeść jak suszarkę do włosów.

Instrukcja opisuje dwa podstawowe modele: UL100 do pomiaru prędkości i odległości oraz UL200 z dodatkowym czujnikiem kąta pochylenia (s. 2). Wersja LR, od angielskiego long range, według instrukcji „obsługuje takie same funkcje jak standardowy miernik UltraLyte, dodatkowo pozwala jednak na wykonywanie pomiarów do celów znajdujących się w większej odległości”. W wyrokach polskich sądów pojawia się model ULTRALYTE LTI 20-20 100 LR.

Rysunek z polskiej instrukcji obsługi UltraLyte (s. 3). Górna soczewka wysyła impulsy lasera, dolna odbiera światło odbite od auta.

Kilka cech, które mają znaczenie w sporze o mandat:

• Bez kamery i bez pamięci. Wynik widać na wyświetlaczu w celowniku i na ekranie z tyłu urządzenia. Miernik ma port do transmisji danych, ale „rejestrator danych wraz z oprogramowaniem” trzeba zamówić osobno (s. 1 i 5). W sprawie rozpatrywanej przez Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze komenda wyjaśniła, że jej miernik nie miał nośnika pamięci (VI Ka 6/15).
• Celownik z czerwoną kropką. W celowniku widać czerwoną kropkę celowniczą i wynik pomiaru (s. 5). Kropka pomaga celować, ale nie jest promieniem lasera, który pracuje w niewidocznej podczerwieni.
• Podpórka na ramię zamiast statywu. Miernik zasilają dwie baterie typu C, a podpórkę rozkłada się do obsługi lewą albo prawą ręką (s. 7 do 10). Wspornik do statywu jest wyposażeniem opcjonalnym (s. 11).
• Laser klasy 1. Według producenta przy zwykłej pracy promień praktycznie nie grozi uszkodzeniem wzroku (strona „Ostrzeżenia”).

Typ UltraLyte zatwierdził Prezes Głównego Urzędu Miar decyzją z 3 lipca 2007 roku, co wiemy z uzasadnień wyroków (na przykład Sądu Rejonowego w Oleśnie, II W 653/15). Zatwierdzenie typu jest ważne dziesięć lat, ale po tym terminie „uznaje się za ważne w odniesieniu do przyrządów pomiarowych wprowadzonych już do użytkowania” (art. 8h ust. 5 Prawa o miarach). Każdy egzemplarz musi mieć ważne świadectwo legalizacji. Dziś dla przyrządów do pomiaru prędkości legalizacja jest ważna 13 miesięcy, a wkładka dystrybutora w instrukcji pisze jeszcze o 12 miesiącach według rozporządzenia z 2008 roku.

Miernik UltraLyte LTI 20-20 na wsporniku statywu. Fot. Mverhage, Wikimedia Commons, licencja CC BY-SA 3.0, kadr przycięty.

Ile UltraLyte ma Policja

Bardzo dużo. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji podało w odpowiedzi na interpelację nr 4422, że na koniec 2023 roku Policja miała 1968 urządzeń do pomiaru prędkości. Tak wyglądał ich podział:

UltraLyte był wtedy najliczniejszym pojedynczym modelem. Od 2026 roku przybywa jednak mierników z kamerą: Policja odbiera 600 nowych urządzeń TruCAM II z funduszy unijnych. Ich instrukcję rozebraliśmy w osobnej analizie, podobnie jak instrukcję wideorejestratora Videorapid 2A. Jak rozpoznać każde z tych urządzeń i co przy nim sprawdzić, zebraliśmy w jednej ściądze na kontrolę prędkości.

Jak UltraLyte mierzy prędkość

Zasadę działania opisuje wkładka dystrybutora na początku instrukcji:

Przyrząd UltraLyte jest przyrządem do pomiaru prędkości pojazdów w ruchu drogowym, obliczającym prędkość na podstawie pomiaru czasu przelotu bardzo krótkich impulsów światła pomiędzy nim a celem.

Miernik wysyła impuls podczerwieni, mierzy czas jego powrotu i z tego liczy odległość do auta. Kolejne impulsy pokazują, jak szybko ta odległość maleje albo rośnie. Według wkładki jeden pomiar to około 60 impulsów w czasie około jednej trzeciej sekundy, a prędkość liczona jest „metodą regresji kwadratowej”. Urządzenie wykonuje przy tym „kilka niezależnych testów danych pomiarowych” i jeśli którykolwiek zawiedzie, zamiast wyniku pokazuje komunikat błędu.

To ta sama zasada, której używa TruCAM II, ale bez kamery: UltraLyte nie nagrywa, jak wiązka trafia w auto. Z kolei Videorapid 2A w radiowozie nie mierzy Twojego auta wprost, tylko drogę radiowozu.

Najważniejsze parametry z polskiej instrukcji (s. 3 i 58):

Co pokazuje wyświetlacz i dlaczego trzeba to spisać

Instrukcja opisuje ekran jednym zdaniem: „Liczba w górnej części ekranu jest zmierzoną prędkością pojazdu, a liczba w dolnej części jest odległością celu od punktu osiowego miernika” (s. 21). Jeśli auto oddalało się od policjanta, prędkość ma znak minus (s. 21).

Policyjne egzemplarze pokazują jeszcze jedną rzecz, której nie ma w opisanym przez nas wydaniu instrukcji: czas, który upłynął od pomiaru. Sąd Rejonowy w Toruniu ustalił, że urządzenie nie wyświetla godziny pomiaru, tylko czas biegnący od niego, aż do kolejnego pomiaru albo wyłączenia (XII W 3783/15). W sprawie z Rypina policjant pokazał kierowcy prędkość, 20 sekund od pomiaru i odległość 260 metrów (II W 279/16).

Miernik UltraLyte podczas policyjnej kontroli prędkości w 2007 roku. Na tylnym ekranie prędkość i odległość. Fot. Ekspert brd, Wikimedia Commons, licencja CC BY-SA 3.0, kadr przycięty.

Ponieważ miernik nie ma pamięci, wynik może zniknąć przy następnym pomiarze. Policjant ma obowiązek pokazać go na Twoje żądanie, „chyba że z przyczyn technicznych jest to niemożliwe”, i okazać uwierzytelnioną kopię świadectwa legalizacji (§ 11 ust. 1 pkt 5 i 8 zarządzenia nr 30 Komendanta Głównego Policji). To przepis wewnętrzny Policji, a nie ustawa, ale wzór notatki urzędowej odnotowuje, czy wynik okazano.

Odległość z ekranu to Twój najważniejszy dowód, bo pozwala sprawdzić, gdzie było auto w chwili pomiaru. Sąd Rejonowy dla Warszawy-Śródmieścia uniewinnił kierującą, której przypisano 103 km/h z odległości 470 metrów. Policjant stał około 200 metrów od wylotu tunelu, więc w chwili pomiaru auto było jeszcze w tunelu, poza zasięgiem jego wzroku. Sąd ustalił, że policjant skierował miernik w stronę tunelu, nie widząc mierzonego pojazdu (XI W 11568/15).

Jak szeroka jest wiązka i co znaczy czerwona kropka

Wiązka lasera rozszerza się z odległością. Według danych technicznych jej rozbieżność wynosi „3 milliradiany nominalnie” (s. 58), czyli w przybliżeniu 30 centymetrów szerokości na każde 100 metrów. Sądy cytują też nowsze polskie wydanie instrukcji, w którym rozbieżność wynosi 2,07 miliradiana. Tak wygląda szerokość wiązki w obu wariantach:

To nasze przeliczenie, a nie pomiar konkretnego egzemplarza. Dla skali: auto osobowe ma około 1,8 metra szerokości, a pas ruchu około 3,5 metra. Rozporządzenie o przyrządach do pomiaru prędkości dopuszcza rozbieżność do 3 miliradianów, a większą tylko wtedy, gdy przyrząd mimo to pozwala ustalić zmierzone auto (§ 17 ust. 3).

Do tego dochodzi celownik. Czerwona kropka pokazuje, gdzie powinna trafić wiązka, ale to tylko znacznik w lunecie. Instrukcja przypomina, że oś celownika i oś nadajnika lasera są przesunięte o 2 cale, czyli około 5 centymetrów (s. 46), a zbieżność kropki z wiązką sprawdza się okresowym testem. Po silnym uderzeniu „celownik może ulec rozregulowaniu” (s. 54).

Rysunek z polskiej instrukcji obsługi UltraLyte (s. 5): celownik i wyświetlacz celownika z kropką celowniczą.

Sądy biorą to pod uwagę przy dalekich pomiarach. Sąd Okręgowy w Zamościu uniewinnił kierowcę po opinii biegłego, według której kropka w celowniku jest symulowanym punktem i może odbiegać od miejsca, w które naprawdę trafia wiązka. Z 500 metrów wiązka ma według biegłego co najmniej metr średnicy, więc pomiar auta jadącego w kolumnie z 500 do 700 metrów był w praktyce niemożliwy, chyba że od poprzedzającego pojazdu dzieliło je co najmniej około 100 metrów (II Ka 779/13).

Warunki prawidłowego pomiaru według producenta

Instrukcja rozprasza warunki po kilku rozdziałach. Zebraliśmy je w tabeli razem z tym, gdzie realnie da się je sprawdzić.

Ostatnia kolumna jest ważna. Część warunków sprawdzisz jeszcze przy radiowozie, a część wyłącznie w dokumentach, o które trzeba wnioskować w sądzie.

Testy przed pracą: czego wymaga instrukcja, a czego Policja

Instrukcja opisuje dwa testy kontrolne: test stałej odległości i test różnicy odległości. Mają sprawdzić „pomiaru czasu i poprawności wykonywania obliczeń matematycznych”, a producent zaleca wykonanie jednego z nich „zawsze przed rozpoczęciem pracy” (s. 48).

1. Test stałej odległości. Policjant mierzy nieruchomy cel ustawiony 175 stóp, czyli około 53 metrów, od stanowiska. Odległość wyznacza się taśmą mierniczą. Miernik ma pokazać prędkość zero i odległość 174, 175 albo 176 stóp (s. 49).
2. Test różnicy odległości. Dwa cele na 150 i 175 stóp, a miernik ma pokazać różnicę 25 stóp (s. 50 i 51).
3. Test precyzji celowania. Policjant przesuwa celownik po krawędziach słupka, na przykład telefonicznego, w trybie dźwięku testowego. Najwyższy dźwięk ma wypaść tam, gdzie stoi czerwona kropka. Jeśli tak nie jest, celownik trzeba skalibrować (s. 46 i 56).

Wewnętrzne przepisy Policji idą w tę samą stronę. Zarządzenie nr 30 Komendanta Głównego Policji nakazuje przed rozpoczęciem pracy z ręcznym miernikiem przeprowadzić testy zalecane w instrukcji, w szczególności test stałej odległości i test przyrządów celowniczych, a następnie odnotować je w notatniku służbowym, „wpisując w szczególności model miernika oraz jego numer fabryczny” (§ 25). Od czerwca 2026 roku notatnik prowadzi się w policyjnym systemie jako e-Notatnik.

UltraLyte sam nie zapamiętuje testów. Ślad zostaje więc tylko w notatniku, dlatego w sporze sądy sprawdzają, co policjant tam wpisał i co pamięta. Sąd Rejonowy dla Warszawy-Śródmieścia przyjął za biegłym, że próbny pomiar przed objęciem posterunku nie zastępuje żadnego z testów diagnostycznych i nie sprawdza celownika (XI W 11568/15). Sąd Okręgowy w Poznaniu przyjął z kolei, że codzienny test wykonano, ale z ostrożnością podszedł do zapewnienia, że test robi się przed każdym pomiarem (IV Ka 1135/17).

Notatka urzędowa: co policjant musi zapisać, gdy odmówisz mandatu

Tu UltraLyte różni się od mierników z kamerą najbardziej. Skoro nie ma nagrania, w sprawie liczy się zapis policjanta. Zarządzenie nr 30 Komendanta Głównego Policji wymaga, żeby policjant szczegółowo zapisał w notatniku miejsce, z którego mierzy (§ 26 ust. 1). Gdy kierowca odmówi przyjęcia mandatu, policjant sporządza notatkę urzędową na wzorze stanowiącym załącznik nr 7 do zarządzenia (§ 26 ust. 2).

We wzorze notatki są między innymi rubryki:

• odległość, z której dokonano pomiaru, i element pojazdu, w który celowano,
• czas, jaki upłynął od pomiaru do okazania wyniku kierującemu, jeśli przyrząd go wskazuje,
• przejrzystość powietrza: normalna albo zmniejszona przez mgłę, deszcz lub śnieg,
• obecność innych pojazdów w otoczeniu kontrolowanego auta, z ich położeniem i odległością,
• testy wykonane przed rozpoczęciem pracy, z przedmiotem i odległością użytymi do testu,
• nazwa przyrządu, numer fabryczny, numer zatwierdzenia typu i świadectwa legalizacji,
• czy na żądanie kierującego okazano wynik pomiaru i czy kierujący żądał okazania świadectwa legalizacji.

Brak takich danych bywa rozstrzygający. Sąd Rejonowy w Legionowie uniewinnił kierowcę, któremu przypisano 105 km/h w terenie zabudowanym, między innymi dlatego, że policjant nie zanotował, z jakiej odległości mierzył (II W 325/17). Sąd Okręgowy w Poznaniu uniewinnił kierowcę z tego samego powodu: bez odległości nie dało się ustalić, czy pomiaru nie zakłóciły inne auta (IV Ka 1135/17).

Kiedy pomiar budzi wątpliwości

Nie każda nieprawidłowość waży tyle samo. Poniżej zebraliśmy sytuacje, które według instrukcji albo przepisów podważają pomiar, razem z naszą oceną siły argumentu.

Pamiętaj, że instrukcja nie jest ustawą. Naruszenie jej zaleceń nie unieważnia mandatu automatycznie, tylko podważa wartość dowodu, którą ocenia sąd. Spór ma też swoją cenę w obie strony. Sąd Rejonowy w Nowym Dworze Mazowieckim skazał kierowców w dwóch sprawach, w których powołano biegłego: jeden zapłacił 200 zł grzywny i 1917,12 zł kosztów (II W 522/15), drugi 500 zł grzywny i 4906,61 zł wydatków razem z opinią biegłego (II W 386/15). Z drugiej strony Sąd Okręgowy w Łodzi utrzymał 15 000 zł odszkodowania od Skarbu Państwa dla kierowcy, któremu po pomiarze miernikiem typu UltraLyte zatrzymano prawo jazdy, a sąd w sprawie o wykroczenie uniewinnił go, bo pomiar wykonano nieprawidłowo (III Ca 9/23).

Fakty i mity o UltraLyte

Najwięcej tracą w sądzie kierowcy, którzy budują obronę na mitach. Oto, co mówi o nich instrukcja i jak traktują je sądy.

Co sprawdzić podczas kontroli: instrukcja dla kierowcy

Przy radiowozie masz kilka minut i jedną okazję, żeby zobaczyć wynik, zanim zniknie z ekranu. Bez nagrania to, co zapiszesz, może okazać się jedynym dowodem po Twojej stronie.

Czego nie robić? Nie zarzucaj policjantowi pomiaru z ręki ani z boku drogi, bo te argumenty instrukcja obala. Pamiętaj też, że odmowa ma swoją cenę. Sprawa trafia do sądu, który nie jest związany taryfikatorem, a przegrana oznacza grzywnę i zwykle także koszty postępowania. Odmawiaj, gdy widzisz konkretny problem, a nie z zasady. Więcej piszemy w artykułach o odmowie przyjęcia mandatu i o kosztach sprawy o wykroczenie w sądzie.

Po kontroli: o jakie dowody wnioskować

Po odmowie przyjęcia mandatu Policja kieruje do sądu wniosek o ukaranie (art. 99 k.p.w.). Jeśli wcześniej przesłuchuje Cię w czynnościach wyjaśniających jako osobę, wobec której jest podstawa do sporządzenia takiego wniosku, masz prawo odmówić wyjaśnień i zgłosić wnioski dowodowe (art. 54 § 6 k.p.w.). Sąd może wydać wyrok nakazowy bez rozprawy (art. 93 k.p.w.). Od takiego wyroku przysługuje sprzeciw w terminie zawitym 7 dni od doręczenia (art. 506 § 1 k.p.k. w zw. z art. 94 § 1 k.p.w.). Szczegóły opisaliśmy w artykule o sprzeciwie od wyroku nakazowego.

Przy pomiarze miernikiem UltraLyte warto wnioskować o:

1. Notatkę urzędową sporządzoną na wzorze z załącznika nr 7 do zarządzenia nr 30 Komendanta Głównego Policji, z odległością pomiaru, punktem celowania, czasem od pomiaru i informacją o innych autach.
2. Notatnik służbowy policjanta albo wpisy z e-Notatnika z dnia kontroli: miejsce pomiaru (§ 26 ust. 1) i testy przed pracą z modelem i numerem fabrycznym miernika (§ 25).
3. Świadectwo legalizacji ważne w dniu pomiaru, z numerem fabrycznym zgodnym z miernikiem z notatki.
4. Instrukcję obsługi w wydaniu dołączonym do tego egzemplarza. Polskie wydania różnią się numeracją stron i danymi, więc sąd powinien oceniać pomiar według właściwego.
5. Przesłuchanie policjanta na okoliczność odległości, punktu celowania, innych pojazdów, testów i tego, czy widział Twoje auto bez przerwy aż do zatrzymania.
6. Dokumenty o szkoleniu policjanta z obsługi tego przyrządu.
7. Opinię biegłego z zakresu pomiarów prędkości, gdy spór dotyczy identyfikacji auta albo sprawności celownika. To najdroższy dowód, więc warto po niego sięgać przy konkretnych wątpliwościach.

Jeśli mandat już przyjąłeś, zostaje wąska ścieżka z art. 101 k.p.w. Wniosek o uchylenie składa się w terminie 7 dni od uprawomocnienia mandatu, a przepis przewiduje wąski katalog przesłanek, na przykład nałożenie grzywny za czyn, który nie jest wykroczeniem. Więcej w artykule o odwołaniu od przyjętego mandatu.

Czego instrukcja nie rozstrzyga

Żeby ta analiza była uczciwa, trzeba też powiedzieć, gdzie się kończy.

Zasady utraty uprawnień przy przekroczeniu o ponad 50 km/h opisaliśmy w artykule o zatrzymaniu prawa jazdy za 50 km/h.

• Dwa polskie wydania. Sądy cytują wydanie, w którym czas pomiaru to 0,3 sekundy, rozbieżność wiązki 2,07 miliradiana, zasięg do 1000 metrów, a ekran pokazuje czas od pomiaru. Tych zapisów nie ma w wydaniu, które przeczytaliśmy, i numery stron też się nie zgadzają. Nowszego wydania nie znaleźliśmy w publicznym dostępie.
• Błędy w opisanym wydaniu. Tabela efektu kosinusowego ma w nagłówku prędkości od 50 do 130 km/h, a liczby w niej odpowiadają prędkościom od 30 do 70 km/h (s. 23). W danych technicznych „dokładność celowania” 15 centymetrów to w oryginale dokładność pomiaru odległości (s. 58).
• Brakująca strona. W skanie nie ma strony 24 z dalszą częścią opisu efektu kosinusowego. Angielski podręcznik pokrewnego modelu podaje w tym miejscu regułę: nie dalej niż 1 metr od drogi na każde 10 metrów odległości do mierzonych aut.
• Pogoda. Opisane wydanie nie przewiduje trybu pogody. Nowsze mierniki tego producenta go mają, bo wilgoć odbija wiązkę, a wzór notatki urzędowej każe zapisać przejrzystość powietrza. Przy deszczu albo mgle warto o nią pytać.

Instrukcja do pobrania

Producent i polski dystrybutor nie publikują instrukcji UltraLyte na swoich stronach. Skan polskiego wydania, na którym oparliśmy tę analizę, udostępnia serwis anuluj-mandat.pl: Instrukcja obsługi laserowego miernika prędkości UltraLyte, skan kopii poświadczonej (PDF, 16,4 MB). Angielski podręcznik pokrewnego modelu UltraLyte 100 znajdziesz w Internet Archive, a zarządzenie nr 30 Komendanta Głównego Policji z wzorem notatki urzędowej w Dzienniku Urzędowym KGP: tekst z 2017 roku i zmiana z 2019 roku.

Źródło: analiza Nomando.pl na podstawie instrukcji obsługi laserowego miernika prędkości LTI 20-20 UltraLyte (polskie wydanie bez daty, nie wcześniejsze niż 2008 r.), październik 2026.

Możesz wykorzystać te ustalenia w swojej publikacji. Prosimy o podanie źródła. Kontakt dla redakcji: nomando.pl/dla-mediow.

---

Metodyka: podstawą analizy jest polska instrukcja obsługi miernika UltraLyte i UltraLyte LR (Laser Technology, Inc., wydanie bez daty, nie wcześniejsze niż 2008 rok, 70 stron), znana ze skanu kopii poświadczonej przez jednostkę Policji. Numery w nawiasach to numery stron w stopce instrukcji, a cytaty przytaczamy w oryginalnym brzmieniu. W skanie brakuje stron 24 i 60. Do porównań użyliśmy angielskich podręczników producenta: LTI UltraLyte z 1998 roku i Tele-Traffic UltraLyte 100 z 2007 roku. Rysunki pochodzą z polskiej instrukcji, zdjęcia z Wikimedia Commons, a schematy i przeliczenie szerokości wiązki są nasze. Liczby urządzeń pochodzą z odpowiedzi MSWiA na interpelację nr 4422, przepisy wewnętrzne z zarządzenia nr 30 Komendanta Głównego Policji z 22 września 2017 roku ze zmianami z 2019 i 2026 roku, a wyroki z bazy orzeczeń SAOS. Przepisy według stanu na październik 2026 roku. Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.